Pravilnikom o načinu sprovođenja jednostavnih nabavki predviđeno je da ukupna godišnja vrijednost direktnih nabavki može iznositi najviše 300.000 eura bez PDV-a, dok je Opština Nikšić potrošila skoro 540 hiljada eura. Kada se od te sume oduzme PDV, iznos je veći od dozvoljenog limita, prenosi BIRN.
Koordinatorka programa u Institutu alternativa (IA) Dragana Jaćimović tvrdi da prekoračenje godišnje potrošnje za direktne nabavke predstavlja lakši prekršaj Zakona o javnim nabavkama. Jaćimović je podsjetila da je 2024. godine uvedeno ograničenje direktnih nabavki kako bi se do kraja 2026. njihov udio u ukupnoj vrijednosti javnih nabavki smanjio na dva odsto.
„Sudeći prema izvještaju o javnim nabavkama, na nivou Crne Gore udio direktnih nabavki u ukupnoj vrijednosti nabavki za 2025. godinu iznosio je osam odsto. To nam govori da ove mjere nijesu doprinijele ostvarenju postavljenog cilja. Tome su zasigurno doprinijela i prekoračenja utvrđenih limita, kao što je slučaj sa Opštinom Nikšić, a pretpostavka je da takvih primjera ima još“, kazala je Jaćimović BIRN-u.
Izmjenama Zakona o javnim nabavkama iz jula predviđene su novčane kazne od 2.000 do 10.000 eura za pravna lica u slučaju prekoračenja limita direktnih nabavki, dok za odgovorno lice u lokalnoj upravi kazne iznose od 150 do 1.000 eura.
„U odnosu na naše ranije inicijative, inspekcija je zauzela stav da se opština ne može kazniti, pa bi kažnjavala samo odgovorno lice. I to uglavnom minimalnom kaznom“, tvrdi Jaćimović.
Iz Ministarstva finansija, koje je nadležno za nadzor nad javnim nabavkama, nijesu odgovorili na pitanja BIRN-a.
Pravilnikom o načinu sprovođenja jednostavnih nabavki predviđeno je da se nabavke roba i usluga , čija je procijenjena vrijednost na godišnjem nivou do 4.000 eura, sprovode direktnim izborom ponuđača, uz prihvatanje predračuna, fiskalnog računa ili ugovora. U slučaju da je godišnja vrijednost usluga između 8.000 i 25.000 eura, mora se objaviti javni poziv na Crnogorskom elektronskom sistemu javnih nabavki (CEJN).
Pravilnikom je dozvoljeno direktno slanje zahtjeva ponuđaču preko CEJN-a isključivo u hitnim slučajevima.
Jaćimović ističe da je ranijih godina iznos nabavki ugovorenih direktnim putem bio značajno veći od iznosa nabavki sprovedenih putem CEJN-a. U prošlogodišnjem izvještaju o javnim nabavkama navodi se da su direktnim putem ugovorene ukupno 178.794 jednostavne nabavke, ukupne vrijednosti 61,6 miliona eura. Prošle godine jednostavne nabavke sprovedene putem javnih poziva obuhvatile su ukupno 5.226 ugovora, vrijednih 56,4 miliona eura.
Proslavili reizbor Kovačevića
Analiza podataka dostavljenih BIRN-u pokazala je da Opština Nikšić nije raspisivala tendere za određene nabavke, iako je premašila zakonski limit od 8.000 eura.
Opština Nikšić je prošle godine potrošila 22.000 eura na oglašavanje putem bilborda, ali za to nije objavila javne pozive. Prema podacima Opštine, sve poslove dobila je nikšićka firma MM-Mont, osim jednog posla vrijednog 1.258 eura.
Za nabavku kancelarijskog materijala prošle godine potrošeno je više od 24.000 eura, ali Opština nije objavila poziv putem elektronskog sistema javnih nabavki.
Iz Opštine Nikšić nijesu odgovorili na pitanja BIRN-a zbog čega su prekoračili godišnji limit potrošnje, kao ni zašto nijesu objavljivali tendere za jednostavne nabavke sprovedene direktnim putem.
Analiza podataka pokazala je da je Opština na ugostiteljske usluge izdvojila 24.548 eura, iako je Planom javnih nabavki bilo predviđeno 11.000 eura. I pored zakonske obaveze, Opština nije raspisivala javne pozive za ugostiteljske usluge. BIRN je objavio da je Opština Nikšić i 2024. godine napravila prekršaj, kada je bez javnog poziva potrošila 17.000 eura na ugostiteljske usluge.
Najviše novca prošle godine je na ugostiteljske usluge potrošeno 24. septembra, kada je za ručak povodom Dana Opštine izdvojeno 4.480 eura. Za svečani ručak fakturisan je jedinstveni meni za 140 gostiju, po cijeni od 32 eura po osobi.
Nakon potpisivanja ugovora o kupoprodaji zemljišta za izgradnju tržnog centra BIG, prošlog marta organizovan je ručak koji je plaćen 1.660 eura. Tada je naručeno 27 porcija ugovorenog menija po cijeni od 45 eura, a posluženo je i 65 čašica šljivovice.
Izraelska kompanija Big Fashion je za 1,47 miliona eura kupila 42.201 kvadratni metar zemljišta u Nikšiću na kojem je predviđena izgradnja tržnog centra. Iz Opštine su tada kazali da je lokacija na kojoj je Big Fashion kupio zemljište dio projekta „Sunčani grad“.
Povodom Dana meda, Opština Nikšić je prošlog septembra organizovala ručak za 66 gostiju, koji je koštao 1.518 eura. Iz opštinske kase je prošlog juna plaćeno 749 eura za proslavu ponovnog izbora Marka Kovačevića za predsjednika Opštine. Na proslavi su uglavnom služena alkoholna pića, među kojima različite vrste vina, piva, viskija i rakije.
Hrskavi gambori i sos od kokosovog mlijeka
Opština Nikšić je organizovala svečani ručak i prošlog novembra, tokom posjete Suzane Žilič Fišer, bivše direktorice Zavoda Maribor – Evropska prijestonica kulture 2012.
Iz Opštine su tada kazali da će Žilič Fišer pomoći lokalnoj samoupravi nakon izbora Nikšića za Evropsku prijestonicu kulture 2030. Žilič Fišer je tada obišla Dom digitalne revolucije i IPC Tehnopolis, kao i Filozofski fakultet u Nikšiću.
Prema podacima dostavljenim BIRN-u, na ručak za gošću iz Slovenije potrošeno je 395 eura, a na meniju se našlo šest porcija Wellington bifteka, plaćenih ukupno 180 eura. Poslužene su i biftek rolnice u sosu od sjemenki bundeve, hrskavi gambori u sosu od šafrana sa narom i losos sa sosom od kokosovog mlijeka.
Jaćimović ističe da prekoračenje praga nabavki sprovedenih direktnim putem pokazuje da se nastavlja trend na koji je IA godinama ukazivao.
„Specifičnost tih nabavki je da se prekršaj ne može utvrditi dok se ne završi godina, odnosno dok se ne saberu svi troškovi na godišnjem nivou za tu određenu nabavku. Kada se jednostavne nabavke ne sprovode u skladu sa Pravilnikom, to se takođe smatra lakšim prekršajem“, kazala je Jaćimović.
