Preporuke međunarodnih organizacija i eksperata su da se za djecu najmlađe dobi, u ovakvim slučajevima, prevashodno obezbijedi smještaj u hraniteljskim porodicama. I novo zakonsko rješenje predviđa izuzetke od tog pravila. U izuzetnim slučajevima propisano je da se djetetu mlađem od sedam godina života može obezbijediti smještaj u ustanovu ako se na drugi način ne može obezbijediti zaštita i ako za to postoje naročito opravdani razlozi, uz prethodnu saglasnost nadležnog organa državne uprave.
– Djetetu sa problemima u ponašanju mlađem od 12 godina života može se obezbijediti smještaj u ustanovu ako se radi o djetetu bez roditeljskog staranja. Smještaj u ustanovu pruža se korisniku tako da obezbjeđuje pripremu za njegov povratak u biološku porodicu, odlazak u drugu porodicu, odnosno pripremu korisnika za samostalan život. Centar za socijalni rad dužan je da smještaj djeteta u ustanovu preispituje najmanje jednom u šest mjeseci, a smještaj odraslog i starog lica najmanje jednom u 12 mjeseci – predviđeno je u predloženom zakonu.
Zakonom je definisano da se smještaj djeteta u ustanovu obezbjeđuje u slučaju kada centar za socijalni rad procijeni da se ne može obezbijediti ostanak djeteta u porodici kroz pružanje podrške porodici, kada se ne može obezbijediti hraniteljstvo, odnosno kada to nije u najboljem interesu djeteta.
Iz UNICEF-a su ranije upozoravali da više od 50 godina istraživanja pokazuje da su djeca smještena u ustanove u ranom djetinjstvu izložena riziku od zaostajanja u razvoju. Ukazali su i da je jedan od kriterijuma za proces pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji i taj da u ustanovama nema djece mlađe od tri godine.
Novim zakonskim rješenjem propisuje se i uspostavljanje centra za hraniteljstvo i ustanove za zaštitu od seksualnog nasilja djece i odraslih i starih lica. Njihovo osnivanje predviđeno je u roku od šest, odnosno osam mjeseci od stupanja na snagu ovog zakona.
Hraniteljstvo će se, po ovom zakonu, obezbjeđivati kao standardno hraniteljstvo, standardni porodični smještaj (za trudnice i samohranog roditelja sa djetetom do treće godine života, kao i odraslom i starom licu kojima je usljed socijalnih prilika potrebno zbrinjavanje), hraniteljstvo uz intenzivnu ili dodatnu podršku, porodični smještaj uz intenzivnu ili dodatnu podršku. Propisano je i urgentno hraniteljstvo, koje se obezbjeđuje najduže 30 dana u toku godine djetetu, odnosno mladom licu koje je žrtva ili kada postoji opasnost da će postati žrtva zanemarivanja, zlostavljanja, eksploatacije i nasilja u porodici, kao i u slučaju iznenadne spriječenosti roditelja da brinu o djetetu. Usluga smještaja podrazumijevaće i urgentni porodični smještaj, kao i predah hraniteljstvo, odnosno predah porodični smještaj, koji se obezbjeđuju najduže 45 dana u toku godine djetetu i mladom licu sa smetnjama i teškoćama u razvoju koje živi sa roditeljem, odnosno starateljem, tj. odraslom ili starom licu koje je korisnik prava na ličnu invalidninu, odnosno dodatka za njegu i pomoć, i živi u svojoj porodici.
Zakonom je predviđen i smještaj u malu grupnu zajednicu koji se primjenjuje radi pripreme djeteta za povratak porodici ili smještaj na hraniteljstvo ili radi osposobljavanja da se kao nezavisna odrasla osoba integriše u zajednicu u najkraćem mogućem roku.
Finansiranje na opštinama i državi
Što se tiče finansiranja prava iz socijalne i dječije zaštite, novim zakonom definiše se da se sredstva za obavljanje djelatnosti socijalne i dječje zaštite obezbjeđuju u budžetu države i opština, kao i putem učešća korisnika, odnosno njihovih srodnika koji su dužni da ih izdržavaju, donacija, poklona, zavještanja, legata, osnivanjem zadužbina i fondacija i dr., u skladu sa zakonom. Sredstva za usluge dnevni boravak, pomoć u kući, personalna asistencija, savjetovanje, psiho-socijalna podrška i SOS telefon koje pružaju javne ustanove čiji je osnivač država obezbjeđuju se u budžetu države, a zakonom se definiše da se mogu sufinansirati i iz budžeta opštine.
Uvodi se izuzetak koji se odnosi na uslugu dnevni boravak koju pružaju javne ustanove čiji je osnivač opština koja se, prema stepenu razvijenosti, nalazi u petoj, odnosno šestoj grupi. U tim slučajevima sredstva se primarno obezbjeđuju u budžetu opštine, uz mogućnost sufinansiranja iz budžeta države.
