Nikšić između lokalnog i evropskog

U trenutku kada Crna Gora privodi  kraju pregovore za članstvo u Evropskoj uniji (EU), a Nikšić se priprema da 2030. godine ponese titulu Evropske prestonice kulture (EPK), otvara se pitanje koje godinama prati evropske integracije- da li ulazak u evropski prostor znači gubitak identiteta ili priliku da se on snažnije predstavi svijetu?

Dok jedni smatraju da globalni tokovi mogu potisnuti lokalne posebnosti, drugi vjeruju da upravo međunarodna saradnja pruža priliku da se one predstave široj publici.

“Uvjerena sam da se kulturni identitet zajednica ne gubi otvaranjem prema Evropi, već da kroz međusobnu razmjenu postaje vidljiviji, prepoznatljiviji i snažniji. Smatram da različitosti ne treba da budu prepreka, već bogatstvo koje treba njegovati i predstavljati drugima”, kaže profesorica istorije Marija Vujošević.

Vujošević, foto: Privatna arhiva

Podsjeća da je Crna Gora kroz svoju istoriju, uprkos brojnim izazovima, uspjela da sačuva jezik, običaje, vjeru i vrijednosti koje nas određuju kao narod.

“Vjerujem da se identitet ne čuva zatvaranjem, već njegovim njegovanjem i predstavljanjem svijetu. Što smo sigurniji u ono što jesmo, to ćemo otvorenije i samouvjerenije prihvatati druge. Zato smatram da će razmjena sa evropskim narodima učiniti da naš identitet bude još prepoznatljiviji, a naša tradicija još cjenjenija”, ocijenila je ona.

Upravo na toj ideji zasniva se i projekat EPK koji Nikšić očekuje 2030. godine.

Za programskog menadžera projekta Nikšić EPK Mata Uljarevića, evropska dimenzija titule ne podrazumijeva odricanje od lokalnog identiteta, već njegovo predstavljanje široj publici.

Uljarević, foto: Marija Goranović

“Prestonica je po definiciji suprotna od periferije. Ona nudi svoju paradigmu, nudi nešto novo i autentično, umjesto da jednostavno reprodukuje ono što je odavno uspostavljeno u velikim centrima. Titula EPK je naša prilika da promovišemo lokalnu posebnost na evropskom nivou”, kaže Uljarević.

Smatra da proces EU integracija Crne Gore dodatno stavlja u fokus ovu titulu i ima povoljan efekat na vidljivost Nikšića na međunarodnom nivou.

“Crna Gora se u tom kontekstu posmatra kao “predstavnik Zapadnog Balkana”, pa se Nikšić pozicionira i kao jedan od prepoznatljivih centara kulture na Zapadnom Balkanu”, ocijenio je on.

Mnogi gradovi, ističe, iskoriste ovaj proces da iznova otkriju sebe, ili da dodatno nadograde lokalni identitet, ponos i osjećaj pripadnosti.

“Tek kada stranca provedemo kroz Nikšić shvatamo koliko ima jedinstvenih stvari koje nisu turistički prepoznate. Proces EPK pripreme biće istovremeno proces promišljanja o Nikšiću kao turističkoj lokaciji, i promišljanja o lokalnom nasljeđu kao ravnopravnom dijelu evropskog kulturnog nasljeđa”, kazao je on.

Iskustva gradova koji su ranije nosili ovu titulu pokazuju da su najuspješniji bili oni koji su upravo svoje posebnosti pretvorili u prepoznatljivu vrijednost.

“Publika ne želi da vidi u Nikšiću ono što može vidjeti negdje drugo. Evropska dimenzija ovog projekta prije svega znači povezivanje lokalnog sa evropskim, a nipošto nekritički uvoz stranih sadržaja. Važno je šta grad može ponuditi Evropi kao novu vrijednost”, kaže on.

Dok se na tvrđavi Bedem priprema još jedna festivalska ljetnja sezona, među brojnim izvođačima koji će ovog ljeta nastupiti na Bedem festu biće i italijanski sastav Gianluca De Palo iz Milana. Njihov muzički izraz spaja tradiciju vokalnih grupa iz prve polovine 20. vijeka sa bluzom, soulom i rokom.

Kada je prije 17 godina pokrenut Bedem fest, nastao je kao prostor za okupljanje lokalnih bendova i muzičara u vrijeme kada nije bilo mnogo prilika za nastupe.

Od tada je prerastao lokalne okvire.

Međutim, on nikad nije prestao da bude manje “nikšićki”, kaže direktor Bedem festa Petar Šundić.

“U hodu od 17 godina postepeno smo gradili partnerstva na državnom, potom regionalnim nivou. Međunarodna saradnja je veoma značajna i ne bih rekao da se izgubio lokalni značaj ovog festivala u smislu povezivanja i saradnji. Štaviše”, ističe  Šundić.

Šundić, foto: Marija Goranović

Upravo je Tvrđava Bedem, objašnjava, primjer kako se različiti kulturni uticaji mogu preplitati bez gubitka autentičnosti.

“Tvrđava je višeslojna i raznovrsna u smislu naroda i narodnosti, kultura koje su prolazile ovim prostorom. To je zapravo jedna dobra prilika da se pokaže njena autentičnost i raznovrsnost u multikulturalnom smislu  ovog prostora.”

Za Šundića upravo su susreti i razmjena suština kulture.

“Ne postoji prostor u kom bi kultura bila limitirana u vremenu, prostoru. To je cirkulacija, kretanje, razmjena iskustva, sretanja. Upravo je bogatstvo u toj različitosti, razmjeni. Sa druge strane, mi smo imali brojne internacionalne izvođače koji su dolazili, projekte koje smo prolazili kad smo imali razmjenu, mislim da je to jako važno. Da bi razbilo predrasude kod mladih ljudi, dalo optimizam- važni su evropski susreti u kulturnom smislu”, ocijenio je Šundić.